سبەینێ هەناردەی نەوتی هەرێم بە '190 هەزار بەرمیل' دەست پێ دەكاتەوە؛ سۆمۆ: ڕێككەوتنەكە كاتی نییە
پەرەگراف
بەڕێوەبەری گشتیی كۆمپانیای سۆمۆ، دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێمی كوردستانی لە كاتژمێر 06:00 سبەی 27-09-2025 پشتڕاست كردەوە. ڕایشیدەگەیەنێت كە "ڕێككەوتنەكە كاتی نییە، بەڵكو ڕێگەخۆشكەر دەبێ بۆ ڕێككەوتن و لێكتێگەیشتنی درێژخایەن و كۆتایی بە هەموو ناكۆكییەكانی ڕابردوو دەهێنێت".
دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێمی كوردستان دوای دوو ساڵ و شەش مانگ لە ڕاگرتنی، هەنگاوێكی گەورەیە بە ئاراستەی چارەسەركردنی كێشەكانی نێوان حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی فیدراڵی عێراق، بەتایبەتیش كێشەی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێم كە تا ئێستا هێشتا مووچەی مانگی حەوتیان وەرنەگرتووە.
ئێوارەی ئەمڕۆ هەینی 26-09-2025، عەلی نزار، بەڕێوەبەری گشتیی كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ)، لە كۆنفرانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند "نەوتی خاوی بەرهەمهێندراو لە كێڵگەكانی هەرێمی كوردستان، بۆ هەناردەكردنەوە ڕادەستی كۆمپانیای سۆمۆ دەكرێت".
بەپێی قسەی بەڕێوەبەری سۆمۆ، بەرهەمی ئێستای نەوتی هەرێمی كوردستان "ڕۆژانەیە نزیكەی 240 هەزار بەرمیلە، لەو بڕە 50 هەزار بەرمیلی بۆ پێداویستیی ناوخۆی هەرێم تەرخان دەكرێت و نزیكەی 190 هەزار بەرمیلیش هەناردە دەكرێت".
ئەو بڕە نەوتەی هەرێمی كوردستان كە لە قۆناغی یەكەمدا هەناردە دەكرێت، "جێگیر و چەسپێندراو" نییە و بەپێی زیادكردنی بەرهەمی نەوت ئەو بڕەش زیاد دەكات. وەزارەتی نەوتی عێراق و كۆمپانیای سۆمۆ چاویان لەوەیە هەناردەی نەوتی هەرێمی كوردستان بگاتەوە 400 هەزار بەرمیل، كە بەپێی یاسای بودجەیش، حكومەتی هەرێم پابەند كراوە بە ڕادەستكردنی ئەو بڕە.
بەر لە هێرشە درۆنییەكانی ناوەڕاستی مانگی تەمووزی ئەمساڵ بۆ سەر كێڵگە نەوتییەكانی هەرێمی كوردستان، بڕی نەوتی بەرهەمهێنراوی هەرێم 300 هەزار بەرمیلی ڕۆژانە بوو، بەڵام بەهۆی ئەو هێرشانەوە بۆ دەوروبەری 100 هەزار بەرمیل دابەزی، لە نوێترین لێدوانیشدا وتەبێژی حكومەتی هەرێم ڕایگەیاند كە بۆ "234 هەزار بەرمیلی ڕۆژانە" بەرز بووەتەوە.
لە 25-03-2023ـەوە كە هەناردەی نەوتی هەرێمی كوردستان ڕاگیراوە، دەیان كۆبوونەوە لەنێوان وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی هەرێم و وەزارەتی نەوتی عێراق و كۆمپانیاكانی نەوتیش ئەنجام دراون، هەرچەندە هەردوو حكومەت هەرزوو گەیشتنە ڕێككەوتن، بەڵام كۆمپانیا بیانییەكان مەرجیان هەبوو، بەتایبەت كاركردن بە گرێبەستەكانی پێشوویان و گرەنتیكردنی پێدانەوەی قەرزەكانیان و شایستە داراییەكانیان بۆ داهاتوو.
عەلی نزار، بەڕێوەبەری كۆمپانیای سۆمۆ، دەربارەی وردەكاریی هەناردەكردنەوەی نەوتی هەرێم ڕایگەیاند، نەوتەكە لەلایەن كۆمپانیاكان و وەزارەتی سامانەسروشتییەكانەوە، لە پێشخاپوورەوە ڕادەستی كۆمپانیای نەوتی باكوور دەكرێ، دواتر لەوێوە هەناردەی بەندەری جەیهانی توركی دەكرێ و دەخرێتە كۆگاكانی نەوتەوە، لەوێشەوە ئەو كۆمپانیایانەی گرێبەستیان لەگەڵ سۆمۆ هەیە، نەوتەكە دەكڕن.
وەكوو بەڕێوەبەری سۆمۆ ئاماژەی پێ دا، ڕێككەوتنی دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوت لە كاتێكدایە كە "ئەورووپا پێویستی بەم نەوتەیە، وەكوو جێگرەوەیەك بۆ كورتهێنانی هەناردەكردنی نەوتی ڕووسیا و نەوتی وڵاتانی دیكە".
بەپێی یاسای بودجەی عێراق، بۆ تێچووی دەرهێنان و گواستنەوەی یەك بەرمیل نەوت 16 دۆلار دیاری كراوە، بەڵام لەبری پارەكە، نەوت بە كۆمپانیاكان دەدرێت كە ئەوە داواكاریی خۆیان بووە، دواتر خۆیان نەوتەكە دەفرۆشنەوە.
بەپێی ڕێككەوتنی سێقۆڵیی نەوت، دەبێت كۆمپانیای سۆمۆ خۆی پارەی هێڵی بۆیی نەوتی عێراق-توركیا بدات. لە ئێستاشدا وەزارەتی نەوتی عێراق سەرقاڵی نەێكردنەوەی ڕێككەوتنی هێڵی بۆۆیی نەوتەكەیە لەگەڵ توركیا، كە لە ناوەڕاستی ساڵی 2026 كۆتایی دێت.
لە دوای دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتی هێرێمی كوردستان، كۆمپانیایەكی تایبەتمەندی جیهانی هەڵسەنگاندن بۆ تێچووی بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی كوردستان دەكات، نرخی دەرهێنانی هەر بەرمیلێك نەوت بەپێی ئەنجامی ڕاپۆرتی ئەو كۆمپانیا دیار دەكرێت كە دەبێت لە ماوەی سێ مانگدا كارەكانی تەواو بكات، ئەمەش بەپێی ڕێككەوتنێكی نێوان حكومەتی هەرێم و حكومەتی عێراق بوو كە لە هەمواری یاسای بودجەدا جێگیر كرا.
عەلی نزار دەڵێت، توانیویانە دڵنیایی بدەنە كۆمپانیاكانی نەوت لە هەرێمی كوردستان لەبارەی گرەنتیی پێدانی شایستە داراییەكانیان.
سەرجەم كۆمپانیا بیانییەكانی نەوتی هەرێمی كوردستان واژوویان لەسەر ڕێككەوتنی دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوت كردووە، جگە لە كۆمپانیای دی ئێن ئۆی نەرویجی كە وەبەرهێنان لە كێڵگەی نەوتی تاوكێ دەكات. ئەو كۆمپانیا ئەمڕۆ ڕایگەیاند كە پشكی هەرێم لە نەوت ڕادەستی سۆمۆ دەكات بۆ هەناردەكردنەوە، بەڵام پشكی خۆی لە بازاڕی ناوخۆی هەرێمدا دەفرۆشێت.
ئێوارەی دوێنێ 25-09-2025، دوای دوو ساڵ و شەش مانگی تەواو لە ڕاگرتنی هەناردەی نەوتی هەرێمی كوردستان، محەمەد شیاع سوودانی، سەرۆكوەزیرانی عێراق، گەیشتن بە "ڕێككەوتنێكی مێژەوویی" لەگەڵ هەرێمی كوردستان بۆ دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەون ڕاگەیاند.
سوودانی لە تویتێكدا بە زمانی كوردی وتی "گەیشتینە ڕێككەوتنێك كە تێیدا وەزارەتی نەوتی فیدراڵ نەوتی خاوی بەرهەمهێنراو لەو كێڵگانەی كە دەكەونە هەرێمی كوردستان، وەردەگرێت و لە ڕێگەی بۆریی عێراق توركیا"ـەوە هەناردەی دەرەوەی دەكات، ئەمەش دابەشكردنی سامان بەشێوەیەكی دادپەروەرانە دەستەبەردەكات و سەرچاوەكانی هەناردەكردن هەمەچەشن دەكات و هاندەری وەبەرهێنان دەبێت. 18 ساڵە چاوەڕێی ئەم دەستكەوتەین".
لای خۆیشیەوە، مەسروور بارزانی، سەرۆكوەزیرانی هەرێمی كوردستان، ڕایگەیاند "ڕێككەوتنی نێوان هەرێمی كوردستان و كۆمپانیاكانی بەرهەمهێنەری نەوت لەگەڵ وەزارەتی نەوتی عێراقی فیدراڵ و كۆمپانیای سۆمۆ، دەستكەوتی ماندووبوون و هەوڵی زۆری تیم و شاندەكانی هەموو لایەك بووە، بەم هەنگاوە كێڵگەكانی هەرێمی كوردستان دووبارە بە بازاڕی جیهانیی نەوتەوە بەسترانەوە".
هەر شەوی ڕابردوو، وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی هەرێمی كوردستان ڕایگەیاند "وەزارەتی سامانە سروشتییەكان و وەزارەتی نەوتی فیدراڵ، پاش ڕێكەوتنی سێقۆڵیی نێوان هەردوو وەزارەت و كۆمپانیا بەرهەمهێنەرەكانی نەوتی هەرێم، لەسەر هەناردەكردنی نەوتی هەرێم ڕێكەوتن". وتیشی "لە ماوەی ئەم 48 كاتژمێرەدا، دەست بە هەناردەكردنەوەی نەوتی هەرێمی كوردستان دەكرێت".
دواتر سكرتێری ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان كاتی دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتی ئاشكرا كرد. ئامانج ڕەحیم ڕایگەیاند "بڕیارە كاتژمێر 6 ـی سەرلەبەیانیی ڕۆژی شەممە، ڕێكەوتی 27ـی ئەیلوولی 2025، نەوتی هەرێمی كوردستان لە ڕێگای بۆریی نەوتی هەرێم - جەیهانەوە جارێكی دیكە بگاتەوە بازاڕی جیهانی".
ئامانج ڕەحیم لە هەژماری تایبەتی خۆی لە فەیسبووك وتیشی "نەوتی هەرێم لەلایەن كۆمپانیای سۆمۆوە بە بازاڕ دەكرێت و داهاتەكەی دەگەڕێتەوە بۆ خەزێنەی فیدڕاڵیی بەغداد".
"ڕێكەوتننامەكە لە شەش ماددەی سەرەكی و پێشەكییەك پێكهاتووە و لەلایەن وەزارەتی نەوتی عێراق و وەزارەتی سامانە سروشتییەكان و كۆمپانیا نەوتییەكان واژوو كراوە، ماف و شایستە و پابەندییەكانی هەرسێ لایەنی تێدا دەستنیشان كراوە"، سكرتێری ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێم وا دەڵێت.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا پێشوازیی لە ڕێككەوتنەكە كرد و "لەلایەن ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا ئاسانكاریی بۆ كراوە و سوودی بەرجەستە بۆ هەردوو لایەنی ئەمریكییەكان و عێراقییەكان دەستەبەر دەكات".
ئەمڕۆیش، بافڵ تاڵەبانی، سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانی، لە پەیامێكدا "پێشوازیی گەرم"ـی لە ڕێككەوتنەكە كرد و ڕایگەیاند "ئێمە قووڵایی ستراتیژیی چارەسەركردنی كێشەكان لە بەغداد دەبینین".
قوباد تاڵەبانیی جێگری سەرۆكی حكومەتی هەرێمیش، ڕێککەوتنەكە بە "دەستکەوتێکی گەورە بۆ خەڵکی کوردستان و عێراق" ناو دەبات و دەڵێت "دەرگا دەکاتەوە لەسەر چارەسەرکردنی بنەڕەتیی هەموو کێشە و ناکۆکییەکانی دیکەمان بەپێی دەستوور و لە ڕێی گفتوگۆ و دانوستانی بەردەوامەوە".