پەرەگراف
وەزیری نەوتی عێراق بۆ گفتوگۆ دەربارەی "دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوت" گەیشتە هەولێر و گفتوگۆی چڕ بۆ ئەو مەبەستە دەست پێ دەكات. حەیان عەبدولغەنی لەگەڵ گەیشتنیدا ڕایگەیاند "جیدین لەو پرسەدا، لێكتێگەیشتنی سەرەتایی هەیە و ئەمڕۆ و بەیانی پشتیوان بە خودا دەگەینە چارەسەر".
حەیان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عێراق، لە فڕۆكەخانەی هەولێر لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند "ئامانج لە سەردانەكەمان بۆ هەولێر، لێكنزیككردنەوەی بۆچوونەكانە بۆ دەستپێكردنەوەی بەرهەمهێنان و هەناردەكردنی نەوت".
وەزیری نەوتی عێراق وتیشی "لەگەڵ برایان لە وەزارەتی سامانە سروشتییەكان كۆدەبینەوە، بەمەبەستی چارەسەركردنی سەرجەم ئەو كێشانەی كە ئاسانكاری بۆ بەرهەمهێنان و هەناردەكردنی نەوت دەكەن".
وەكوو وەزیری نەوتی عێراق ڕوونی كردەوە، دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێم بە دوو قۆناغ دەبێت، لە قۆناغی یەكەمدا "بەرهەمهێنانی نەوت" دەست پێ دەكرێتەوە، ئەوەش پاش ئەوەی وەزارەتی نەوتی عێراق و كۆمپانیا بەرهەمهێنەكانی نەوت لە هەرێم لەسەر گرێبەستەكان دەگەنە ڕێككەوتن، قۆناغی دووەم ڕێككەوتنە لەگەڵ توركیا.
وەزیری نەوتی عێراق ڕایگەیاند "دەبێت لەسەر گونجاندنی ئەو گرێبەستانەی ئێستا هەن، ڕێك بكەوین، بۆ ئەوەی لەگەڵ یاسای بودجە و دەستووری عێراق بگونجێندرێت. لەگەڵ دەسەڵاتدارانی توركیایش لێتێگەیشتنمان هەیە بۆ هەناردەكردنەوەی نەوت لە ڕێگەی هێڵی عێراقی-توركییەوە".
حەیان عەبدولغەنی جەختی كردەوە كە دەستپێكردنەوەی هەناردەكردنی نەوت بۆ عێراق زۆر گرنگە، چونكە عێراق بۆ بودجەكەی بەشێوەی سەرەكی پشت بە داهاتی نەوت دەبەسبێت.
شاندەكەی عێراق كە لەلایەن وەزیری نەوتەوە سەرۆكایەتیی دەكرێت، دوو بریكارە سەرەكییەكەی وەزارەتی نەوت و ژمارەیەك لە بەڕێوەبەرانی گشتیی فەرمانگە گرنگ و سەرەكییەكانی وەزارەتی نەوت تێیدا ئەندامن. بڕیارە دوو تا سێ ڕۆژ لە هەرێم بمێننەوە و ژمارەیەك كۆبوونەوە ئەنجام بدەن.
سەردانى وەزیرى نەوتى عێراق بۆ هەرێم، پاش ئەوە دێت کە ڕۆژى چوارشەممەى ڕابردوو بۆ یەكەم جار كۆمپانیا بەرهەمهێنەرەكانی نەوتی هەرێم و بەرپرسانی نەوتی عێراق كۆبوونەوە. هەردوو لا جەختیان لە "گرنگیی دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوت"ی هەرێمی كوردستان بە "قبووڵكردنی مەرجی هاوبەش" كردووەتەوە، بەڵام هێشتا "نەگەیشتوونەتە ڕێككەوتن".
ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرز ئاشكرای كرد كە "كۆبوونەوەكە لە دوبەی بەڕێوە چووە و تێیدا گفتوگۆ دەربارەی دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوت لە ڕێگەی بۆرییەوە بۆ توركیا كراوە".
نوێنەرانی كۆمەڵەی پیشەسازیی نەوتی هەرێمی كوردستان (ئەپیكور)، شاندی وەزارەتی نەوتی عێراق، كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ) و كۆمپانیای نەوتی باكووری عێراق لە كۆبوونەوەكەدا بەشدار بوون.
سەرچاوەیەكی ئاگادار لە كۆبوونەوەكە بە ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرزی ڕاگەیاندووە "هیچ ڕێككەوتنێك لە نێوان هەردوو لا (بەرپرسانی نەوتی عێراق و كۆمپانیاكانی نەوتی هەرێم) نەكراوە".
هەردوو لا جەختیان كردووەتەوە دەبێت مەرجەكانی دەسپێكردنەوەی هەناردەی نەوت بە جۆرێك بێت كە "بۆ هەردوولا قبووڵكراو بێت".
وتەبێژی كۆمەڵەی پیشەسازیی نەوتی هەرێمی كوردستان (ئەپیكور) بە ڕۆیتەرزی ڕاگەیاندووە "ئەم كۆبوونەوەیە هەنگاوێكی سەرەتاییە، چاوەڕێ دەكەین لە داهاتوودا كۆبوونەوەی بەرفراوانی هەموو لایەنەكانی پەیوەست بە بابەتەكە بكرێت".
پێشتر وەزیری وزەی توركیا ڕایگەیاند كە "بۆریی نەوت و كۆگاكانی نەوت" بۆ دەستپێكردنەوەی هەنادەی نەوت ئامادەن. دواتریش تورکیا بە فەرمى بە بەغدای ڕاگەیاند كە ئامادەیە بۆ دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوت.
حەوت مانگ و 13 ڕۆژە هەناردەی نەوتی هەرێمی كوردستان بەهۆی بڕیارەكەی دادگای ناوبژیوانیی پاریسەوە ڕاگیراوە، ئەوەش ملیاران دۆلار زیانی بە عێراق و هەرێمی كوردستان گەیاندووە.
پاش ئەوەی حكومەتی هەرێم لە ڕێككەوتنێكدا لەگەڵ حكومەتی عێراق، هەناردەكردنی نەوتی ڕادەستی كۆمپانیای سۆمۆ كرد، ئێستا بەرپرسانی هەرێم دەڵێن، تاكە كێشە لەبەردەم دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتدا، ڕێكنەكەوتنی كۆمپانیا بەرهەمهێنەرەكانی نەوتی هەرێم و بەغدایە.
حكومەتی عێراق ئەو گرێبەستانە ڕەت دەكاتەوە كە حكومەتی هەرێم لەگەڵ كۆمپانیاكانی بواری نەوت كردوویەتی و لە جۆری هاوبەشیپێكردنە. وەزارەتی نەوتی عێراق دەڵێت "حكومەتی هەرێم بەو جۆرە گرێبەستانە دەرفەتی زۆری بە كۆمپانیا نێودەوڵەتییەكان داوە بۆ بەدەستهێنانی قازانجی زۆر، هەروەها كۆنتڕۆڵكردنی بەرهەمی كێڵگەكان دەكەوێتە دەستی كۆمپانیاكان و دەشتوانن مامەڵە بە پشكەكانیانەوە بكەن، ئەوانەش پێچەوانەن لەگەڵ گرێبەستەكانی خزمەتگوزاری كە وەزارەتی نەوتی عێراق كاریان پێ دەكات".
عێراق دووەم گەورەترین وڵاتی بەرهەمهێنەری نەوتی ڕێكخراوی ئۆپیكە و لەسەدا 85ی نەوتەكەی لە ڕێگەی بەندەرەكانی باشووری وڵاتەكەیەوە هەناردەی بازاڕەكانی جیهان دەكات. ئەو نەوتەی هەرێم كە ڕاگیراوە 0.5%ـی پێداویستیی بازاڕەكانی جیهان پێك دەهێنێت.