پەرەگراف- هەكار مەحمود
وێنەی دابەزینی ئایەتوڵا خومەینی بەسەر پلیكانەكانی فڕۆكەكەدا لە تاران، لە ڕۆژی یەكی شوباتی ساڵی 1979، هیچ پایتەختێكی ئەوروپای هێندەی لەندەن توشی شۆك نەكرد.
چەند كاتژمێرێك دوای گەڕانەوەی ئەو سەركردەیەی شۆڕش كە شای ئێرانی لابرد، بەریتانیا بە بڕیارێك هەوڵیدا بەخێرایی هۆكاری شكستەكانی بزانێت لەڕووی سیخوڕیی و دیبلۆماسییەوە لە پێشبینیكردنی ڕووداوەكە، ئەمەش بەپێی چەند بەڵگەنامەیەكی وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیا.
بەپێی بەڵگەنامەكان، باڵیۆزی ئەو كاتەی بەریتانیا لە تاران سێر ئەنتۆنی بارسۆنز، ڕۆژی 10ی ئایاری ساڵی 1978 نامەیەكی بۆ دیڤید ئاوین وەزیری دەرەوەی ئەوكاتی وڵاتەكەی ناردووە، جەختی كردۆتەوە كە ئۆپۆزسیۆن كە لایەنگرانیان لە زیادبوندایەو لە پیاوانی ئاینی و ڕادیكاڵییە چەپەكان و شیوعییەكان پێكهاتوون، هیچ مەترسییەكی جدی بۆ شا دروست ناكەن.
بەڵام تەنها دوای هەشت مانگ لەو نامەیە، حكومەتی لەندەن توشی شۆك دەبێت كاتێك دەزانێت شا لەژێر فشاری خۆپیشاندەراندا وڵاتەكەی بەجێهێشتووە، لەو كاتەشدا بەریتانیا هەژمونێكی بەهێزی لەسەرجەم بوارەكانی ئێراندا هەبووە.
15 ڕۆژ بەسەر دەستپێكی شۆڕشدا تێپەڕی و سوپرایزی دووەم هاتە ئاراوە، ئەویش گەڕانەوەی خومەینی بوو لە فەڕەنساوە بۆ ئێران، ئەوەش جەختی لە ئیسلامێتیی شۆڕشەكە كردەوە.
هەر لەو ڕۆژەدا د.ئاوین وەزیری دەرەوەی بەریتانیا فەرمانیدا بە ئەنجامدانی شیكارییەكی ورد بۆ زانینی هۆكارەكانی كەوتنی دەسەڵاتی شا و سەركەوتنی شۆڕشێك كە پیاوانی ئاینی دەسەڵاتیان بەسەردا گرتبوو.
وەزیری دەرەوە خۆی سەرپەرشتی هەنگاوەكانی شیكارییەكەی كرد، ڕاپۆرتێكی وردی لە باڵیۆزی وڵاتەكەیەوە لە تاران پێگەیشت، كە تێیدا دانی بەوەدا نابوو "بەریتانیا پێشبینی ئەو بەهێزییەی ئۆپۆزسیۆنی نەكردووە و پێشبینی یەكگرتنی خوێندكاران و چینی ئاینی و بازرگانەكانی نەكردووە" بۆگۆڕینی دەسەڵات.
ڕاپۆرتەكەی سێر ئەنتۆنی بارسۆنز دوای دوو ڕۆژ لە ڕۆیشتنی شا لە تاران ئامادەكراوەو لەشێوەی نامەیەكی ماڵئاوایی بەهۆی تەواوبونی كارەكەی وەك باڵیۆز نێردراوە.
لەنامەكەدا هاتووە "دەسەڵاتی شا بەشێوەیەكی باش خزمەتی بەرژەوەندییەكانی كردوین"، لە كۆتاییشدا ئاماژەی بەوە كردووە "داهاتوو بۆ هەمووان بە نادیاری ماوەتەوە، بەڵام دۆخەكە لەباش ناچێت".
ئەو هۆشدارییە، وای لە دیڤید ئاوین كردووە سووربێت لەسەر ئەوەی شیكارییەكی ورد بۆ ڕووداوەكانی ئێران ئەنجام بدرێت بەتایبەت لەنێوان ساڵانی 1974 بۆ 1978.
بەریتانییەكان بۆ توڕەنەكردنی شا پەیوەندییان لەگەڵ ئۆپۆزسیۆن پچڕاندووە لە ترسی بەرژەوەندییە ئابورییەكانیان.
ئەو شیكارییە لەلایەن نیكۆلاس براون كە دیبلۆماسێكی بەریتانییە ئەنجامدراوە و ماوەی 11 مانگی خایاندووە، چەند ڕەخنەیەكی گرتووە و بەهۆكاری سەرهەڵدانی شۆڕشەكەی داناوە، لەوانە "بەرژەوەندی بازرگانی بەتایبەت فرۆشتنی چەك، پچڕانی پەیوەندییەكان لەگەڵ ئۆپۆزسیۆن بەتایبەت پیاوانی ئاینی، مامەڵە هەڵەكانی شا بۆ مانەوەی لە دەسەڵات".
ئەنجامەكانی شیكارییەكە بەشێكی بەرپرسیارێتییەكانی خستۆتەسەرشانی سێر ئەنتۆنی بارسۆنز كە لەنێوان ساڵانی 1975 بۆ 1979 باڵیۆزی لەندەن بووە لە تاران، چونكە دۆخەكەی بۆ بەرپرسانی وڵاتەكەی ڕووننەكردۆتەوە بەو هۆیەشەوە پێشبینییان بۆ ڕووداوەكان نەكردووە.
یەكێك لەو ڕەخنانەی ئاڕاستەی باڵیۆز كراوە ئەوەیە، ئەو ڕاپۆرتانەی كە بۆ لەندەنی ناردووە بەجۆرێك نوسیویەتی كە بەرپرسان بێزار نەكات، یاخود زیان بە بەرژەوەندیی بازرگانەكان نەگەیەنێت لە مامەڵەكردن لەگەڵ تاران.
بەڵام بارسۆنز كە دواتر بووە بە نێردەی بەریتانیا لە نەتەوە یەكگرتووە، بەرگری لەو شێوازی مامەڵەكردنەی خۆی كردووە لەگەڵ قەیرانەكەدا.
ئەو باڵیۆزە باسی لەوە كردووە، ماوەی 150 ساڵ بەریتانیا بە تەواوی دەستی وەرداوەتە كاروبارە ناوخۆییەكانی ئێران، ئەگەر بەو شێوەیە مامەڵەی نەكردایە ئەوا كۆتایی بەو دەستتێوەردانە دەهات.
"تاكە هیوامان بۆ ئەوەی پەیوەندییەكی كاری قازانجدارمان لەگەڵ شادا هەبێت، ئەوەیە شتێك بكەین گومان نەكات، بۆیە من و دوو باڵیۆزەكەی پێشووتریش هیچ پەیوەندییەكمان لەگەڵ پیاوانی ئاینیدا نەبوو" باڵیۆزەكە وادەڵێت.
سێر ئەنتۆنی دانی بەوەدا ناوە پچڕانی پەیوەندیی لەگەڵ پیاوانی ئاینی هۆكاربووە بۆ ئەوەی ئاگاداری هێزی ئۆپۆزسیۆن نەبن، هەروەها لەندەن پێشبینی بۆ ڕووداوەكان نەبێت، بەجۆرێك ئەوان پێشبینی ئەوەیان كردووە كە شا تەنها بە كودەتای سەربازیی دەڕوخێت نەك خۆپیشاندانی جەماوەری.
هێشتا كاریگەریی گەورەی خومەینی بەسەر ئێرانەوە ماوە.