پەرەگراف
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆكی حكومەتی هەرێم، لە ڕۆژى جیهانیى ژینگەدا دەربارەى پرۆژەكەی شاخی گۆیژە دەڵێت "ڕەنگە لە هەموو عێراقدا جوانترین و ناوازەترین پڕۆژەی نیشتەجێبوون بێت". هاوكات "دەستپێشخەرییەك" بۆ گفتوگۆكردن لەسەر پرسی ژینگە و ڕووبەڕووبوونەوەی مەترسییەكانی ڕادەگەیەنێت.
لە وتارێكدا كە لە ڕۆژنامەی سەباح لەژێر ناوی "پێویستە كارەساتە چاوەڕوانكراوەكان یەكمان بخەن" بڵاوی كردووەتەوە، قوباد تاڵەبانی داوای كاری پێكەوەیی لەسەر ئاستی عێراق بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی مەترسییە ژینگەییەكان دەكات.
هەر لەو وتارەدا دەربارەی پرۆژەكەی شاخی گۆیژە دەڵێت "دانیشتوانی شاری دابەشی دوو بەرە كرد: بەرەیەك دژی پڕۆژەكەن و پێیان وایە زیانی ژینگەیی هەیە و بەرەیەكی دیكەش پێیان وایە ئەگەر پڕۆژەكە زیانی ژینگەییشی هەبێت، لەو ئاستەدا نییە پڕۆژەیەكی ناوازەی بۆ پەك بخرێت كە سیمای شار دەگۆڕێت".
جێگری سەرۆكی حكومەتی هەرێم لەگەڵ ئاماژەدان بەوەی كە "بەشی زۆری ڕەخنەكان" ڕوویان لەوە، بەڵام هاوكات دەڵێت "ئەمە هەستی شانازی و گەشبینیی لە مندا ورووژاند، چونكە یەكەم جارە دەبینین لە كوردستان و عێراقدا پرسی ژینگە دەبێتە جێی مشتومڕێكی لەم ئاستە و هاووڵاتی دەیەوێت لە ڕێگەی پرسی ژینگەوە فشار لەسەر دەسەڵاتی سیاسی و ئیداری دروست بكات".
دەقی وتارەكەی قوباد تاڵەبانی:
پێویستە كارەساتە چاوەڕوانكراوەكان یەكمان بخەن
لەم رۆژانەدا بابەتی دروستكردنی پڕۆژەیەكی نیشتەجێبوون لە بناری شاخی گۆیژەی سلێمانی (كە رەنگە لە هەموو عێراقدا جوانترین و ناوازەترین پڕۆژەی نیشتەجێبوون بێت)، بوو بە مایەی مشتومڕێكی زۆر و دانیشتوانی شاری دابەشی دوو بەرە كرد. بەرەیەك دژی پڕۆژەكەن و پێیانوایە زیانی ژینگەیی هەیە و بەرەیەكی دیكەش پێیانوایە ئەگەر پڕۆژەكە زیانی ژینگەییشی هەبێت، لەو ئاستەدا نییە پڕۆژەیەكی ناوازەی بۆ پەكبخرێت كە سیمای شار دەگۆڕێت.
مەبەستم نییە لێرەدا باسی لە لایەنە ئەرێنی و نەرێنییەكانی ئەم پڕۆژەیە بكەم، ئەمە ئەركی پسپۆڕانی بوارەكە و لایەنە پەیوەندیدارەكانە. بەڵكو ئەم پڕۆژەیە و ئەو مشتومڕەی دانیشتوانی سلێمانی دەرفەتێكە بۆ ئەوەی لە ڕێگەیەوە و لەڕۆژی جیهانی ژینگەدا، دیمەنە گەورەكە ببینین.
ئەم موناقشە گەورەیەی لەناو سلێمانی لەسەر پرسی ژینگە دروستبووە، هەرچەند بەشی زۆری رەخنەكان بەندە و دەسەڵاتی ئیداری و سیاسی شار دەگرێتەوە، بەڵام هەستی شانازی و گەشبینی لە مندا ورووژاند، ئاخر یەكەمجارە دەبینین لە كوردستان و عێراقدا پرسی ژینگە دەبێتە جێی مشتومڕێكی لەم ئاستە و هاوڵاتی دەیەوێت لەڕێگەی پرسی ژینگەوە فشار لەسەر دەسەڵاتی سیاسی و ئیداری دروستبكات.
بۆیە لە قوڵایی دڵمەوە بەم هەستیاری و فشاردروستكردنەی هاوڵاتییان خۆشحاڵ و گەشبینم و هیواخوازم هەموو كوردستان و عێراق بگرێتەوە. چونكە لەگەڵ ئەوەی ساڵانێكی زۆرە هەموومان ئاگاداری مەترسییە پێشبینی كراوەكانی گۆڕانی كەشوهەواین و ساڵانە راپۆرت و توێژینەوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەكان هۆشداری روودانی كارەساتی گەورە و قەرەبوونەكراومان پێ دەدەن، كەچی سیاسەت و حكومڕانی ئێمە لە عێراق و كوردستاندا تا رادەیەكی زۆر بێباك بەلایدا تێپەڕ دەبێت.
دەمەوێت بە راشكاوی بڵێم، هەتا هاوڵاتی و كۆمەڵگای مەدەنی بە ئەندازەی پێویست فشار دروست نەكەن، بڕوا ناكەم سیاسەت خۆی بەم پرسە چارەنووسساز و پڕ لە هەڕەشەیەوە سەرقاڵ بكات. ئەوە نییە كۆچی ناچاری دەیان هەزار خێزان لە باشور و ناوەڕاستی عێراق و خێراتربوونی پرۆسەی بە بیابان بوون و لەناوچوونی زەوییە كشتوكاڵییەكان و كەمكردنی مەترسیداری ئاوی سەر زەوی و ژێرزەوی و چەندین كارەساتی دیكە بە بەرچاوی هەمووانەوە روو دەدات و هەمووانیش كپ و بێدەنگ، وەك بڵێی ئەم كارەساتانە لە هەسارەیەكی تر روو دەدات.
بەبێ دوودڵی دەڵێم مەترسی تێكچوونی ژینگە چەندین قات لە مەترسی تیرۆر گەورەترە. تیرۆر قۆناغێكی راگوزەرە و تێپەڕ دەبێت، كەچی تێكچوونی ژینگە قەرەبوو ناكرێتەوە و هەڕەشەیە بۆسەر هەموو نەوەكانی داهاتووش. ڕوونتر لەوەش، تێكچوونی لەوەزیاتری ژینگە، خۆی سەرچاوەی ناسەقامگیری داهاتوویە.
١٠٠ ساڵە لە عێراقدا سیاسەت لەژێر دروشمی دادپەروەری بەڕێوەدەچێت و بەدیش نەهاتووە، بەڵام ڕەنگە تێكچوونی ژینگە دادپەروەرییەكی نەخوازراومان بەسەردا بسەپێنێت. دادپەروەری لە دابەشبوونی یەكسانی ئازار و نەهامەتیدا، بەو مانایە كە لێكەوتەكانی تێكچوونی ژینگە بە شێوەیەك نییە كە بەرۆكی ناوچەیەك و خەڵكانێك بگرێتەوە و ناوچەكانی دیكە و خەڵكانی دیكە لێی بێ بەری بن.
نەمانی دەرفەتی ژیان لە باشوری عێراق، لە ڕێگەی كۆچی ناچاری و دواتر ناسەقامگیرییەوە، ئازارەكەی بەر ناوەڕاست و تەنانەت بەر هەرێمی كوردستانیش دەكەوێت. یان نمونەیەكی روونتر، كۆبوونەوەی خۆڵ و خاشاك پاشماوەی ژەهراوی لە تانجەرۆی سلێمانی، تەنها زیانی بۆ ژینگە و تەندروستی هاوڵاتییانی سلێمانی نییە، بەڵكو ئەو خۆڵ و خاشاكەی تانجەرۆ بووەتەهۆی پیسبوونی ئاوی رووباری تانجەرۆ كە دەڕژێتە ناو بەنداوی دەربەندیخان و لەوێشەوە مەترسییەكانی ئەم پیسبوونە لەڕێی رووباری سیروانەوە بەرەو ناوەڕاست و باشور دەڕوات.
بۆیە ئەگەر لە زۆر سیاسەتدا ناكۆك بین، دەبێت پرسی ژینگە كۆمان بكاتەوە، بەندە وەك بەرپرسێك لە هەرێمی كوردستان چەندە خەمی چارەسەركردنی كێشەی تانجەرۆمە، دەبێت بە هەمان ئەندازەش بەرپرسێكی حكومەتی فیدراڵ لەبەغداد و بەسرە و ئەنبارە خەمی چارەسەركردنی كێشەی تانجەڕۆی هەبێت. بە پێچەوانەشەوە بەندە و هاوڕێكانم لە هەرێم دەبێت خەمی زۆنگاوەكانی باشورمان هەبێت، چونكە ئەگەر وانەكەین بەر دادپەروەرییە نەخوازراوەكەی ژینگە دەكەوین.
لەناو هەر تاریكییەكدا تروسكاییەك هەیە بەرەو راستەڕێ ئاراستەمان بكات. پرسی ژینگەش چەندە مەترسییە، ئەوەندەش دەرفەتە بۆ هەموومان، دەرفەتە بۆ تێگەیشتن لە هاوچارەنووسیی، دەرفەتە بۆ تێگەیشتن لە ئازار و مەترسییەكانی یەكتر، دەرفەتە بۆ كرانەوەی دەرگای تێگەیشتمان بەڕووی هەڕەشە و مەترسییە هاوبەشەكانی داهاتوومان، دەرفەتە بۆ تێگەیشتن لە پێویستیی پێداچوونەوە بە سیاسەت و حكومڕانی.
لەم سۆنگەیەوە وەك دەستپێك دەستپێشخەرییەك بۆ لایەنە سیاسییەكان و لایەنە پەیوەندیدارەكان لە حكومەتی فیدراڵ و هەرێم رادەگەیەنم و بانگێهێشتیان دەكەم بۆ كۆنفڕانسێك. لەو كۆنفڕانسەدا بە دیاریكراوی هاوكات لەگەڵ كێشەی تانجەڕۆ، چەند شوێنی دیكەش لە ناوچەكانی دیكەی عێراق دەستنیشان دەكەین و پلانی چارەسەركردنیان بۆ دادەنێن تا لە چوارچێوەی پڕۆژەیەكدا بودجەیان بۆ تەرخان بكرێت و پلانی چارەسەركردنیان بخرێتە بواری جێبەجێكردنەوە.
گرنگی هەنگاوێكی لەم چەشنە و سەركەوتنی ئەم پڕۆژەیە لەوەدایە هاندەرمان دەبێت بۆ كاری هاوبەشی زیاتر لە ساڵانی داهاتوودا.
قوباد تاڵەبانی
جێگری سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێم