بۆریی نەوتی عێراق - توركیا بۆ دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێم ئامادەیە؛ ئایا دەست پێ دەكاتەوە؟
پەرەگراف
وەزیری وزەی توركیا ئامادەیی بۆریی نەوتی عێراق - توركیا بۆ دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێم ڕادەگەیەنێت و دەڵێت "ئەم هەفتەیە بۆرییەكە كارا دەكەین"، بەڵام سەرچاوەكان لە عێراقەوە دەڵێن "بەم زووانە هەناردەی نەوت دەست پێ ناكاتەوە و كێشەكان لۆجستی نین، بەڵكوو پابەندیی دارایین و چارەسەر نەكراون".
لە میانی كردنەوەی كۆنفرانس و پێشانگای نێودەوڵەتیی نەوتی ئەبو زەبی كە لە پایتەختی ئیمارات بەڕێوەچوو، ئاڵپئەرسەلان بایراكتار، وەزیری وزە و سەرچاوە سروشتییەكانی توركیا، ڕایگەیاند "پێم خۆشە هەر ئێستا و ئەمڕۆ ڕایبگەیەنم: بۆریی نەوتی عێراق - توركیا كە بەهۆی بوومەلەرزە وێرانكەرەكەی توركیا و لافاوەوە زیانی پێگەیشتبوو، لە ئێستادا ئامادەیە بۆ ئەوەی نەوتی پێدا بڕوات".
وەزیری وزەی توركیا وتیشی، ئەو بۆرییە كە لە 45 ساڵی ڕابردوودا كارا بووە، پاش كەوتنەوەكاری دەتوانرێت ڕۆژانە نزیكەی 500 هەزار بەرمیل نەوتی بۆ بازاڕەكانی جیهان بگوازێتەوە.
قسەیەكی وەزیری وزەی توركیا كە وتی "لە ماوەی ئەم هەفتەیەدا بۆریی نەوتی عێراق - توركیا كارا دەكەین"، لێكدانەوەی جیاوازی بۆ دەكرێت.
بەرپرسێك لە وەزارەتی نەوتی عێراق بە ماڵپەڕی ئەی بی سی نیوزی عێراقی ڕاگەیاندووە "وەزارەتی نەوت ئاگادار نییە كە هیچ بەرەوپێشچوونێك لەبارەی دۆسیەی دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتەوە ڕووی دابێت". دەشڵێت "ڕەنگە مەبەستی وەزیری وزەی توركیا ئامادەیی بۆرییەكە بێت، نەك دەستپێكرنەوەی هەناردەی نەوت".
بەپێی لێدوانی ئەو بەرپرسەی وەزارەتی نەوتی عێراق، ئێستا دۆسیەی دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوت لای سەرۆكوەزیرانی عێراقە و لایەنەكانی دیكە زانیارییان لەوبارەیەوە نییە".
عاسم جیهاد، وتەبێژی وەزارەتی نەوتی عێراق، بۆ میدیا عێراقییەكان دواوە و، ئامادە نەبووە دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوت بەم زووانە، پشتڕاست یان ڕەت بكاتەوە، دەشڵێت "هەر بەرەوپێشچوونێك هەبێت، وەزارەت ڕوونكردنەوە دەدات".
لێدوانەكەی وەزیری وزەی توركیا پاش ئەوە دێت كە ئەو وەزیرە لە ناوەڕاستی مانگی ئەیلوولیشدا لێدوانی هاوشێوەی دا و باسی لەوە كرد كە توركیا بۆرییەكە كێشەی نەماوە و بەزوویی لەلایەن توركیاوە تاقی دەكرێتەوە.
بەرپرسێكی دیكەی عێراقی بە جیۆڤانی ستاونۆبۆ، ڕۆژنامەنووسی سویسریی بەناوبانگی بواری نەوتی وتووە "هەناردەی نەوت لە ڕێگەی بۆریی كەركووك-جەیهان بەمزووانە دەست پێ ناكاتەوە و، هەندێك پرس هەیە لەسەر بۆرییەكە دەبێت یەكلا بكرێتەوە".
هەفتەی پێشوو بەرپرسێكی باڵای عێراقی بە ماڵپەڕی ئارگووس میدیای بەریتانیی ڕاگەیاند "عێراق و توركیا بەم زوانە ڕێك ناكەون، چونكە پرسەكە لۆجستی نییە، بەڵكوو كێشەی پابەندیی داراییە".
سەباح سوبحی، ئەندامی لیژنەی نەوت و غازی پەرلەمانی عێراق، دوو داواكاریی توركیا لەبارەی دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوت ئاشكرا دەكات و دەڵێت "توركیا داوای كردووە نەوتی بە 13 دۆلار كەمتر لە نرخی بازڕی جیهانی پێ بفرۆشرێت، هەروەها بۆ گواستنەوەی هەر بەرمیلێك نەوت، حەوت دۆلار بە كۆمپانیای بۆتاشی توركی بدرێت".
سەباح سوبحی بە میدیای پارتیی ڕاگەیاندووە "توركیا ڕاپۆرتێكی پێشكەش كردووە كە تێیدا دەڵێت بۆرییەكە بەهۆی بومەلەرز و لافاوە زیانی پێگەیشتووە و دەبێت عێراق تیچووی چاككردنەوەی لە ئەستۆ بگرێت، بەڵام ئێمە زانیاریمان هەیە كە بۆرییەكە كێشەی نەبووە و زیانی پێ نەگەیشتووە، گرفتەكە تەنیا بڕیاری دادگای نێوبژیوانی نێودەوڵەتییە".
بەپێی بڕیارێكی دادگای ناوبژیوانیی نێودەوڵەتی كە بارەگاكەی لە پاریسە، لە 25ی ئادای ئەمساڵەوە هەناردەی نەوتی هەرێم ڕاگیراوە، توركیاش لە بەرانبەر فرۆشتنی نەوتی هەرێم بەبێ ڕەزامەندیی عێراق، سزای نزیكەی ملیارێك و 500 هەزار دۆلاری بەسەردا سەپێندراوە.
هەرچەندە هەر زوو لە دوای بڕیارەكەی دادگای پاریس، حكومەتی هەرێم لە ڕێكەوتنێكدا لەگەڵ حكومەتی عێراق، دۆسیەی هەناردەكردنی نەوتی ڕادەستی كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عێراق (سۆمۆ) كرد، بەڵام تا ئێستا بەغدا و ئەنقەرە بۆ دەستپێكردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێم و كەركووك كە بڕكەی ڕۆژانە 485 هەزار بەرمیلە، نەگەیشتوونەتە ڕێككەوتن، ئەوەش زیانی ملیاران دۆلاری لە هەرێم و عێراق داوە.
هەرچەندە دوای ڕاگرتنی هەناردەی نەوت، بەرهەمهێنانی نەوتی هەرێم بۆ نزیكەی سفر دابەزی، بەڵام ئێستا بۆ نیوەی بڕی هەناردەی پێشوو بەرز بووەتەوە كە زیاتر لە 200 هەزار بەرمیلی ڕۆژانەیە، بەشێكی ئەو نەوتە كە نزیكەی ٨٥ هەزارە دەدرێت بە حكومەتی عێراق، بەشێكی لە ناوخۆدا لە نێوان ٣٥ بۆ ٤١ دۆلار دەفرۆشرێت، بەشێكیشی بە قاچاخ ڕەوانەی توركیا دەكرێت، بەڵام داهاتەكەی بۆ وەزارەتی دارایی هەرێم ناگەڕێتەوە و دیار نییە.