پەرەگراف
سەرۆكوەزیرانی عێراق لەگەڵ كۆمیسیۆنی هەڵبژاردنەكان كۆبووەوە و جەختیان لە "گرنگیی دیاركردنی وادەیەك بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان" كردووەتەوە.
ئێوارەی دوێنێ، سەرۆك و ئەندامانی ئەنجوومەنی كۆمیسیارانی كۆمسیۆنی ھەڵبژاردنەكانی عێراق سەردانی محەمەد شیاع سوودانی، سەرۆكوەزیرانی عێراقیان كردووە و گفتوگۆیان دەربارەی هەڵبژاردن كردووە.
بەگوێرەی ڕاگەیەندراوی نووسینگەی ڕۆژنامەوانی سەرۆكوەزیرانی عێراق، سوودانی ئاگادار كراوەتەوە لە وردەكاریی ئامادەكارییەكانی كۆمسیۆن بۆ ھەڵبژاردنی ئەنجوومەنی پارێزگاكان كە بڕیارە لە ١٨ی كانوونی یەكەمی ئەمساڵ بەڕێوە بچێت.
نووسینگەی ڕۆژنامەوانی سەرۆكوەزیرانی عێراق دەشڵێت "هەر لەو دیدارەدا جەخت كرایەوە لەسەر گرنگیی دیاریكردنی وادەیەك بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەرێمی كوردستان".
بڕیارە ئەمڕۆیش كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عێراق لەبارەی "سەرپەرشتیكردن"ی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستانەوە وەڵامی سەرۆكایەتیی هەرێم بداتەوە.
سەرۆكایەتیی هەرێم لە نووسراوێكی فەرمیدا بۆ كۆمیسیۆن ئاماژەی بەوە كردووە، بەپێی فەرمانی هەرێمیی ژمارە (٩٠) لە ٢٦-٣-٢٠٢٣، بڕیار دراوە هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان ڕۆژی ١٨-١١-٢٠٢٣ بەڕێوە بچێت، بۆ ئەو مەبەستەش داوای كردووە كۆمیسۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنی عێراق ئامادەیی نیشان بدات بۆ سەرپەرشتیكردنی هەڵبژاردن لەو وادەیەدا.
ئەگەریش لەو وادەیەدا نەكرا، سەرۆكایتیی هەرێم داوای كردووە هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستانیش لەگەڵ هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی پارێزگاكانی عێراق لە ڕۆژی ١٨-١٢-٢٠٢٣ بەڕێوە بچێت.
داواكارییەكەی سەرۆكایەتیی هەرێم لە كاتێكدایە كە پێشتر كۆمیسیۆنی هەڵبژاردنەكانی عێراق ڕایگەیاندووە ناتوانێت هەردوو هەڵبژاردنەكە پێكەوە ئەنجام بدات و بۆ بەڕێوەبردنی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستانیش ماوەی شەش بۆ حەوت مانگی پێویستە، بەوپێیەش پێویستە وادەیەكی نوێ بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان دیاری بكرێت.
ڕۆژی ٣١-٥-٢٠٢٣ لیژنەی یاسایی پەرلەمانی عێراق لەگەڵ سەرۆك و ئەندامانی ئەنجوومەنی كۆمسیاران و كارمەندانی هونەریی كۆمیسیۆنی هەڵبژاردنەكان كۆبووەوە. تێیدا سەرۆكی كۆمیسیۆن ڕایگەیاند "لە ڕووی هونەرییەوە ناتوانین هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی پارێزگاكانی عێراق و هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان پێكەوە ئەنجام بدەین".
هەروەها بەپێی زانیارییەكان، كۆمیسیۆن تێبینیی لەسەر وشەی "سەرپەرشتیكردن" لە نووسراوەكەی سەرۆكایەتیی هەرێمدا هەیە و داوا دەكات بكرێت بە "بەڕێوەبردن"ی هەڵبژاردن.
پێشتر لە سەروبەندی دانیشتنەكانی دادگای فیدراڵی لەسەر سكاڵای دژی درێژكردنەوەی تەمەنی پەرلەمانی كوردستان، سەرۆكی كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكانی عێراق كە دادوەرێكی كوردی خەڵكی شاری سلێمانییە، ڕایگەیاند كە كۆمیسیۆنەكەیان لەتوانایدایە هەڵبژاردنەكانی هەرێم بەڕێوە ببات.
لە دوای بڕیارەكەی دادگای فیدراڵی بە نادەستووریبوونی یاسای درێژكردنەوەی تەمەنی پەرلەمانی كوردستان، شاندێكی سەرۆكایەتیی ھەرێم سەردانی بەغدادی كرد و لەگەڵ كۆمسیۆنی ھەڵبژاردنی عێراق كۆبووەوە. ڕۆژی ١٥-٦-٢٠٢٣یش نێچیرڤان بارزانی بە ئامادەیی جینین پلاسخارت، نوێنەری سكرتێری نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ عێراق، لە سەرۆكایەتیی هەرێم لەگەڵ كۆمیسیۆنی هەڵبژاردنەكانی عێراق كۆبووەوە و داوای كرد "هەرچی زووە هەنگاو بنرێ بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن".
هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان كە دەبوو لە مانگی ١٠ی ساڵی ٢٠٢٢ بەڕێوە بچێت، سەرەڕای دوو جار دیاریكردنی وادەی هەڵبژاردنەكە لەلایەن سەرۆكی هەرێمەوە، بەهۆی ناكۆكیی نێوان لایەنەكان لەسەر یاسای هەڵبژاردن تا ئێستا ئەنجام نەدراوە.
سەرۆكی هەێم لە ساڵی ٢٠٢٢دا ڕۆژی ١ی تشرینی یەكەم و لە ساڵی ٢٠٢٣یشدا ڕۆژی ١٨ی تشرینی دووەمی بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان دیاری كرد، بەڵام لایەنەكان نەیانتوانی لەسەر هەمواری یاسای هەڵبژاردن و بە تایبەتیش كورسیی كۆتاكان بگەنە ڕێككەوتن.
پاش كۆتاییهاتنی تەمەنی پەرلەمانی كوردستان لە ساڵی ڕابردوو، فراكسیۆنەكانی پارتی و یەكێتی و پێكهاتەكان تەمەنی پەرلەمانیان بە نایاسایی بۆ ماوەی ساڵێك درێژ كردەوە و یاسایەكیان بۆ دەركرد، لەو ماوەیەشدا لایەنەكان نەیانتوانی بگەنە ڕێككەوتن و دواجاریش پارتی لەگەڵ پێكهاتەكان لە بارودۆخێكی ئاڵۆزدا لەناو پەرلەمان كۆمیسیۆنی كارا كردەوە.
لە كۆتاییدا دادگای باڵای فیدراڵیی عێراق بە بڕیارێك یاسای درێژكردنەوەی تەمەنی پەرلەمانی كوردستان و بڕیار و یاسا دەركراوەكانی لە ماوەی دڕێژكردنەوەی تەمەنیدا هەڵوەشاندەوە و بە نادەستووری ناوی برد، لەناویشیاندا بڕیاری كاراكردنەوەی كۆمیسیۆن.
لە ڕۆژی ٢-٧-٢٠٢٣ سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان ماڵئاوایی لە فەرمانبەرانی پەرلەمان كرد و دەستەی سەرۆكایەتی و پەرلەمانتاران خانەنشین دەكرێن، دەرگای هۆڵی كۆبوونەوەكانی پەرلەمانیش بە داخراویی دەمێنێتەوە تا هەڵبژاردنی داهاتوو و دەستبەكاربوونی خولی نوێی پەرلەمان.
هەرچەندە بەرپرسانی هەرێم چەندین جار جەختیان لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان لەمساڵدا كردووەتەوە، بەڵام كۆمیسیۆنی هەڵبژاردنەكانی عێراق لە كۆتایی ئەمساڵدا هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی پارێزگاكانی عێراق بەڕێوە دەبات و ڕایشیگەیاندووە كە ناتوانێت هەردوو هەڵبژاردنەكە پێكەوە ئەنجام بدات، هەر بۆیە هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان ئەگەریش ئەنجام بدرێت، بەلای كەمەوە دەكەوێتە ناوەڕاستی ساڵی داهاتوو.
لە ٣٠ ساڵی حوكمڕانی هەرێمی كوردستان و لە دوای یەكەم هەڵبژاردنەوە لە ١٩-٥-١٩٩٢، هیچ پڕۆسەیەكی هەڵبژاردن بۆ پەرلەمانی كوردستان لە وادەی یاسایی و دیاریكراوی خۆیدا بەڕێوە نەچووە.