پریگۆژین یارییەكەی 1-0 بە پووتین دۆڕاند و خۆیشی ئاوارە كرد؛ بۆچی بەبێ دەستكەوت پاشەكشەی كرد؟
پەرەگراف
یاڤگینی پریگۆژین، سەرۆكی گرووپی چەكداریی ڤاگنەر، بەبێ بەدەستهێنانی ئەو ئامانجانەی لە جووڵە سەربازییەكەی بەرەو مۆسكۆ هەیبوو، بە نێوەندگیریی سەرۆكی بیلاڕووسیا پاشەكشەی كرد. ئەنجامی جووڵە سەربازییەكەی سەرۆكی گرووپی ڤاگنەر كە كەمتر لە 24 كاتژمێری خایاند، بە "دۆڕانی 1-0" ناو دەبرێت، بە تایبەت كە ناچار بوو بۆ خۆپاراستنی لە تووڕەیی پووتین، ڕێگای بیلاڕووسیا بگرێتە بەر.
یاڤگینی پریگۆژین سەرەتا بۆ "تۆڵەسەندنەوە" لە وەزیری بەرگریی ڕووسیا لەگەڵ چەكدارەكانی لە ئۆكرانیا كشایەوە و بەرەو مۆسكۆ كەوتەڕێ، دواتر "كۆتاییهێنان بە گەندەڵی و درۆ"یشی خستە لیستی ئامانجەكانیەوە، بەڵام بەر لە گەیشتنی بە مۆسكۆ كە وەكوو خۆی دەڵێت "200 كیلۆمەتر"ی مابوو بگات، بە نێوەندگیرییەكى سەرۆكی بیلاڕووسیا ڕازی بوو كە هیچ كام لەو ئامانجانەی تێدا نەبوو بانگەشەی بۆ دەكرد.
بەپێی ڕاپۆرتێكی بەشی فارسیی ماڵپەڕی بی بی سی، بڕیاری یاڤگینی پریگۆژین بۆ ڕاگرتنی پێشڕەویی هێزەكەی بەرەو مۆسكۆ، نیشانەی دۆڕاندنی یارییەكەیە بە ئەنجامی "1-0" لە بەرانبەر پووتین.
بەپێی شیكاریی ڕاپۆرتەكەی بی بی سی، سەرۆكی گرووپی ڤاگنەر چاوەڕاوانی ئەوەی كردووە كە لە ماوەی 24 كاتژمێردا سەركردە ناڕازییەكان و خەڵكی ڕووسیا بچنە پاڵ جووڵە سەربازییەكەی كە خۆی بە "ڕێپێوان بۆ بەرپاكردنی دادپەروەری" ناوی دەبرد و ڕەتی دەكردەوە "كودەتا" بێت، هەر بۆیە لە سەرەتای جووڵەكەیە داوای بەشداریی خەڵكی دیكەی كرد، بەڵام كەس بەدەم بانگەوازەكەیەوە نەچوو.
هێشتا جووڵە سەربازییە خێراكەی بە ئاراستەی مۆسكۆ 24 كاتژمێری تەواو نەكردبوو، یاڤگینی پریگۆژین نائومێد بوو لەوەی خەڵك و سەركردە ناڕازییەكانی ڕووسیا بچنە پاڵی، ئەمەش ناچاری كرد بە قبووڵكردنی نێوەندگیرییەكەی ئەلیكساندەر لۆكاشینكۆی سەرۆكی بیلاڕووسیا، كە لۆكاشینكۆ دۆست و هاوپەیمانێكی نزیكی ڤلادیمێر پووتینە.
بەپێی ڕێككەوتنی نێوان ڕووسیا و سەرۆكی گرووپی ڤاگنەر، خودی پریگۆژین و سەرجەم چەكدارەكانیشی بەخشران لەو كارەیان كە سەرۆكی ڕووسیا بە "خیانەتی نیشتمانی" ناوی برد و دۆسیەكان لە دژیان دادەخرێن.
هەروەها هێزەكانی گرووپی ڤاگنەر دەگەڕێنەوە شوێنەكانی خۆیان لەناو خاكی داگیركراوی ئۆكرانیا و خودی پریگۆژینیش ڕووسیا بەرەو بیلاڕووسیا جێدەهێلێت، بەڵام بۆ دوای ئەوە هێشتا چارەنووسی دیار نییە.
كۆشكی كۆماریی ڕووسیا (كرملین)، ڕەتی كردەوە لە ڕێككەوتنەكەدا باس لە گۆڕانكاری لە بەرپرسانی باڵای سەربازیی ڕووسیا كرابێت، كە ئەو خاڵە ئامانجی سەرەكیی پریگۆژین بوو، بە تایبەت لابردنی وەزیری بەرگری و سوپاسالاری ڕووسیا، بەڵام شكستی هێنا.
بەپێی ڕاپۆرتێكی واشنتۆن پۆست، كۆشكی سپی پێشتر زانیاریی لەسەر جووڵە سەربازییەكەی سەرۆكی گرووپی ڤاگنەر هەبووە. بەرپرسانی ئەمریكا بە ڕۆژنامەكەیان ڕاگەیاندووە كە كۆشكی سپی ئاگادار بووە پریگۆژین پلان بۆ هەنگاوێك دادەنێت، بەڵام وردەكارییەكەی تا كەمێك پێش جووڵە سەربازییەكە نەزانراوە.
هاوكات بەرپرسێكی ئەمەریكی بە واشنتۆن پۆستی ڕاگەیاندووە "بە لای كەمەوە بەر لە 24 كاتژمێر لە (جووڵە سەربازییەكەی پریگۆژین)، ڤلادیمێر پووتین لەلایەن هەواڵگریی وڵاتەكەیەوە ئاگادر كراوەتەوە كە پریگۆژین سەرقاڵی داڕشتنی پلانێكە".
بەرەبەیانی ڕۆژی شەممە چەكدارانی گرووپی ڤاگنەر بە سەرۆكایەتیی یاڤگینی پریگۆژین لەناو خاكی ئۆكرانیاوە بەرەو ڕووسیا كشانەوە و شاری (ڕۆستۆڤ)یان لە باشووری ئەو وڵاتە كۆنترۆڵ كرد، دواتریش درێژەیان بە جووڵە سەربازییەكەیان بە ئاراستەی مۆسكۆ دا و چوونە شاری (ڤۆرۆنێژ).
دواجار ئێوارەی دوێنێ لە كاتی ڕاڤەیاندنی ڕێككەوتن بە نێوەندگیریی سەرۆكی بیلاڕووسیا، پریگۆژین ڕایگەیاند تەنیا "200" كیلۆمەتریان مابوو بگەنە مۆسكۆ، بەڵام لەبەر ئەوەی "خوێنڕێژی" ڕوو نەدات، بە پێشنیارەكەی ئەلیكساندەر لۆكاشینكۆ ڕازی بووە.
هەرچەند ڕووسیا ئۆپەراسیۆنێكی تایبەتی دژی گرووپی ڤاگنەر ڕاگەیاند و هێزەكانی ڕەمەزان قادیرۆڤی سەرۆكی چیچان و گاردی نیشتمانی ڕووسیا بە ئاراستەی شارەكانی ژێر دەسەڵاتی ڤاگنەر جووڵەیان پێ كرا، بەڵام جگە لە چەند بەریەككەونێكی بچووك، هیچ پێكدادانێكی سەربازیی گەورە ڕووی نەدا.
گرووپی ڤاگنەر كە ھاوشانی ڕووسیا شەڕ دژی ئۆكرانیا دەكات، ڕۆژی هەینی 23-6-2023، بانگەشەی ئەوەی كرد كە بە فەرمانی وەزیری بەرگریی ڕووسیا، هێرش كراوەتە سەر هێزەكانی و ژمارەیەكی زۆریان لێ كوژراوە.
یاڤگینی پریگۆژین، سەرۆكی گرووپی چەكدارایی ڤاگنەر، زنجیرەیەك پەیامی دەنگیی بڵاو كردەوە و تێیدا هەڕەشەی ئەوەی كرد كە بۆ "تۆڵەسەندنەوە" لە وەزیری بەرگریی ڕووسیا، خۆی 25 هەزار چەكداری لە ئۆكرانیا كشاونەتەوە و بەرەو مۆسكۆ دەڕۆن و هەركەس بێتە سەر ڕێیان "تێكی دەشكێنن".
لەگەڵ ئەوەشدا سەرۆكی گرووپی ڤاگنەر ڕەتی كردەوە كە نیازی كودەتای هەبێت و وتی "دەچم بەرەو مۆسكۆ بۆ بەرپاكردنی دادپەروەری".
ڕووسیا تۆمەتی هێرش بۆ سەر ئەو گرووپە ڕەت دەكاتەوە و داوایشی لە چەكدارانی گرووپی ڤاگنەر كردووە كە سەرۆكەكەیان دەستگیر و ڕادەست بە مۆسكۆ بكەن.
ئەو كوشتارە زۆرەی چەكدارانی گرووپی ڤاگنەر كە سەرۆكەكەیان بانگەشەی ئەوە دەكات ڕۆژی هەینیی ڕابردوو لەلایەن سوپای ڕووسیا بە فەرمانی وەزیری بەرگری ئەنجام دراوە، هێشتا هیچ بەڵگەیەكی لەبارەوە بڵاو نەكراوەتەوە.
ئەمریكا و وڵاتانی ئەورووپا، ڕووداوەكەیان بە كێشەی ناوخۆیی ڕووسیا ناو برد، بەڵام جەخت كردەوە كە بە وردی چاودێریی ڕووداو و گۆڕانكارییەكان دەكەن.
سەرۆكی ڤاگنەر هۆشداریی دا بە سوپای ڕووسیا كە ڕووبەڕووی گرووپەكەی نەبنەوە و ڕایگەیاند "هەر كەسێك ڕووبەڕوومان ببێتەوە، وەكوو هەڕەشەیەك مامەڵەی لەگەڵ دەكەین و تێكی دەشكێنین".
"ئەوانەی هاوڕێكانی ئێمەیان كوشت و بوونە هۆی مردنی دەیان هەزار سەربازی ڕووسیا، سزا دەدرێن"، پریگۆژین وا وت.
یاڤگینی پریگۆژین لە یەكێك لە تۆمارە دەنگییەكاندا ڕایگەیاند كە بەرەو ڕووسیا دەچێت تا بزانێت "ئەم ئاژاوەیە چییە لەم وڵاتەدا دروستكراوە". داوای پاڵپشتیش دەكات و وتیشی "كێ دەیەوێت بەشداریمان لەگەڵدا بكات، با بێت، پێویستە كۆتایی بەم بێسەروبەرییە بهێنین".
هەروەها یاڤگینی پریگۆژین، سێرگی شۆیگۆی وەزیری بەرگریی ڕووسیای تۆمەتبار كردووە بەوەی كە بۆ وەرگرتنی پلەی مارشاڵی، جەنگی ئۆكرانیای هەڵگیرساندووە و پێی وایە ڕووسیا هیچ پاساوێكی بۆ هێرش كردنە سەر ئۆرانیا نەبووە.
سەرۆكی گرووپی ڤاگنەر مانگی پێشوویش لە گرتەیەكی ڤیدیۆییدا كە لەناو تەرمی چەكدارانی گرووپەكەیدایە، وەزیری بەرگری و فەرماندەی سوپای ڕووسیای تۆمەتبار كرد بەوەی كە بە بڕی پێویست چەك و پێداویستیی سەربازییان بۆ گرووپەكەی دابین نەكردووە.
پاش چەند كاتژمێرێك لە جووڵەكانی گرووپی ڤاگنەر و بەیانیی ڕۆژی شەممە، ڤلادیمێر پووتین، سەرۆكی ڕووسیا، لە وتارێكدا ئەو پێشهاتانەی بە "خیانەتی ناوخۆیی و نیشتمانی" و "خەنجەر لێدان لە پشتەوە" ناو برد، هەڕەشەی "وەڵامی توند بۆ ئەو یاخیبوونە چەكدارییە"ی كرد.
پووتین وتی "هۆشداری دەدەمە چەكدارانی ڤاگنەر كە لە كاتێكدا ڕووسیا لە جەنگێكی سەختدایە، نەچنە ناو سەركێشییەكی تاوانكارییەوە. یاخیبوونی چەكداری، خەنجەرلێدانە لە پشتەوە و ئێمە بەرگری لە خۆمان دەكەین، خیانەتكاران سزای كارەكەیان وەردەگرن".
سەرۆكی ڕووسیا ئامانجی ئەو كەسانەی كە ئەم "یاخیبوون"ـەیان دەست پێ كردووە، بە "تەسلیمكردنی وڵات" ناو برد.
ڤلادیمێر پووتین جەختی كردەوە كە سوپای وڵاتەكەی لە ئامادەباشیدایە و لە مۆسكۆ "باری نائاسایی بۆ رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر" ڕاگەیەندراوە. وتیشی "گرووپی ڤاگنەر یاخیبوون و دەیانەوێت ڕووسیا بەرەو شەڕی ناوخۆ ببەن. بەرگریی لە ڕووسیا و هاووڵاتیانی دەكەین".