داهاتی كارەبای هەرێم بۆ سێ هێندە بەرزبووەتەوە و كارەبای پێوست بۆ هاووڵاتیان بەرهەم ناهێنرێت
پەرەگراف
بەپێی داتاكانی وەزارەتی كارەبای هەرێمی كوردستان، لە چوار ساڵی ڕابردوودا ئاستی بەرهەمهێنانی كارەبا، ژمارەی هاوبەشانی كارەبا، كاتژمێرەكانی پێدانی كارەبا و داهاتی كارەبا بە ڕێژەیەكی بەرچاو زیادیان كردووە، بە تایبەت داهاتەكەی كە بۆ نزیكەی سێ هێندە بەرز بووەتەوە.
وەزارەتی كارەبا دەڵێت "لە ساڵی 2018 تا 2021، بەرهەمهێنانی كارەبا نزیكەی 26% بەرز بووەتەوە. ژمارەی هاوبەشانی كارەبا نزیكەی 21% زیاد بووە".
وەزارەتەكە دەشڵێت "كاتەكانی پێدانی كارەبا زیاتر لە 22% زیاد بووە و داهاتی كارەبا زیاتر لە 185% بەرز بووەتەوە".
بەپێی داتاكانی وەزارەتەكە، داهات لە ساڵی 2018دا 289 ملیار دینار بووە، لە 2021دا بۆ 825 ملیار دینار بەرز بووەتەوە. جیاوازیی نێوان داهات لەو چوار ساڵەدا 536 ملیار دینارە.
بەرهەمهێنانی كارەبا لە ساڵی 2018دا 2683 مێگاوات بووە، لە 2021 بۆ 3373 مێگاوات بەرز بووەتەوە. هەروەها تێكڕای پێدانی كارەبا لە 13 كاتژمێر و 54 خولەكەوە بۆ 16 كاتژمێر و 57 خولەك بەرز بووەتەوە.
لەگەڵ ئەوەی وەزارەتی كارەبا باس لە چاكسازی لە وەزارەتەكەدا بە تایبەت لە ڕووی زیادكردنی بەرهەمهێنانی كارەبا، زیادكردنی داهات، تەواوكردنی لەسەدا 80ی پرۆژەی پێوەری زیرەك و بڕینی كارەبای زیادەڕۆ دەكات، كەچی ماوەی پێدانی كارەبای نیشتمانی لە ماوەی چوار ساڵدا تەنیا سێ كاتژمێر زیادی كردووە.
ژمارەی هاوبەشەكانی كارەبایش لە ساڵی 2018دا ملیۆنێك و 448 هەزار و 289 هاوبەش بووە، لە 2021دا بۆ ملیۆنێك و 747 هەزار و 36 هاوبەش بەرز بووەتەوە.
پاش كۆبوونەوەی ئەمڕۆی ئەنجوومەنی وەزارەتی كارەبایش كە یەكەم كۆبوونەوەی بوو لە ساڵی 2022دا، ئەنجوومەنەكە دەڵێت "ئاستی بەرهەمهێنانی كارەبا لە سەرەتای ساڵی نوێ بۆ 3373 مێگاوات بەرز بووەتەوە".
ئاماژەی بەوەش كردووە "لێخۆشبوونی 15%ی كرێی كارەبا كە تا كۆتایی ساڵ درێژكرابووەوە، كاریگەرییەكی باشی بۆ سەر گەڕانەوەی قەرزەكان هەبووە".
لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا تا ئێستا هەرێمی كوردستان هێشتا پێویستی بە مۆلیدەی ئەهلییە بۆ پێدانی كارەبای پێویست بە هاووڵاتیان، بە تایبەت لە وەرزی سەرما و گەرمادا.
بەپێی بەدواداچوونەكانی پەرەگراف، لە هەرێمی كوردستان زیاتر لە پێنج هەزار و 500 مۆلیدەی ئەهلیی هەن، سەرجەمیان بە گاز كار دەكەن. وتەبێژی دەستەی ژینگەی هەرێم دەڵێت: ئەو گازەی موەلیدە ئەهلییەكان بەكاری دەهێنن "كوالێتیی زۆر خراپە و مەترسییە بۆ سەر ژینگە و تەندروستی".
دەستەی ژینگە ئاگادارە ئەو گازوایلەی مۆلیدە ئەهلییەكان بۆ ئیشپێكردن بەكاری دەهێنن، لە پاڵاوگە نایاساییەكاندا بەرهەم دەهێنرێن، ڕۆنی پیسی ئۆتۆمبێل، تێزاب، خۆڵ و چەند مادەیەكی دیكەی كیمیایی تێكەڵ دەكەن و ئەو جۆرە گازە خراپەی لێ بەرهەم دەهێنن.
ڕەزاق خەیلانی، وتەبێژی دەستەی ژینگەی هەرێم، بۆ پەرەگراف دەڵێت "ئەو گازوایلەی بەشێك لە پاڵاوگە ناوخۆییەكان بەرهەمی دەهێنن، چەند ماددەیەكی ژەهراوییە و تەنها ناوی گازوایلە، لەبەر ئەوەی نرخەكەشی هەرزانە و خاوەن مۆلیدەكان دەیكڕن و بۆ ئیشپێكردن بەكاری دەهێنن".
* كارەبای زیاتر و ژەهری زۆرتر؛ 5500 مۆلیدە ژینگەی كوردستان ژەهراوی دەكەن
بەپێی ڕاگەیەندراوێكی ئەمڕۆی وەزارەتی كارەبا، بۆ ئەمساڵ "دەیان پرۆژەی دانانی وێستگە، ڕاكێشانی هێڵی كارەبا و زیادكردنی ئاستی بەرهەمهێنانی كارەبا لەوانە بە وزەی خۆر و هیدرۆپاوەر" جێبەجێ دەكرێن.
"پرۆژەی پێوەری زیرەك تا ئێستا 80%ی تەواو بووە، لە نیوەی یەكەمی ئەمساڵ بە یەكجاری بە كۆتایی دێت. هەڵمەتی نەهێشتنی سەرپێچییەكانی سەر تۆڕەكانی كارەبا دەست پێ دەكرێتەوە. پرۆسەی بەتایبەتیكردنی بەشی دابەشكردنی كەرتی كارەبا، لە ماوەی ئەمساڵدا دەكەوێتە بواری جێبەجێكردنەوە"، وەزارەتی كارەبا وا دەڵێت.